İçe Bakan Gözler / İdil Deniz Türkmen

Posted on 5 February 2019

By

Türkiye’de yaşayan İranlı kökenli sanatçı Banu Anka’nın “The Glance” isimli Türkiye’deki ilk kişisel sergisini, sanatçının hayatındaki izlerden yola çıkarak ürettiği işler oluşturuyor. Anka’nın kişisel deneyimlerini rüyalarla harmanladığı sergideki işler, hiper-realist bir desen eğilimine doku oluşturan lekesel elementler eklenmesiyle bütünlük kazanıyor. Bu da sanatçının kendine has uslubunu pekiştiriyor. Eklektik tuvallerde izleyiciye bakan durgun yüzlerin odak noktasını gözler oluşturuyor. Kompozisyonlarına canlı renklerle uyguladığı dokularla hareket veren sanatçı bu dokuların içine zincirler, kapılar, çiviler gibi metafor olarak yeniden yorumladığı öğeleri ekliyor.

Son derece titiz ve detaycı çalışmalarıyla İran’da aldığı akademik eğitimi kusursuz bir şekilde çalışmalarına yansıtan sanatçının res- imlerinde hem İran’a ait kadim kültürden izler görmek hem de bu izlerin çağdaş uygulamalarını gözlemlemek mümkün. İran’ın din, felsefe, edebiyat ve minyatür alanlarında geçtiğimiz yüzyıllardan bugüne gelen köklü kültürü, son zamanlarda Avrupa çağdaş sanat piyasasının dikkatini çekmesine rağmen Anka’nın eserlerine daha evrensel bir perspektifle yaklaşmak doğru olacaktır. Eserlerinde yarattığı dengeli ve güçlü doku, desenleri ve hiper-realist figüratif yorumları desteklerken, renk ve formla ortaya çıkan kompozisyon-lar insanın çevresiyle ilişkisine odaklanıyor. İzleyicinin kendini tuvalde ona dikkatlice bakan gözlerle özdeşleştirmesine ve o gözlerden bakmasına ön ayak oluyor.

Bir sanat yapıtının ele alınış biçimi, çağlar içinde o dönemin görme biçimine bağlı olarak değişir. İzleyici esere baktığında onda kendi geçmişinin yansımasını görür, resimleri kendi özelinde yorumlar. Banu Anka’nın iç dünyasını resmettiği bu eserler izleyicinin –aynı tuvallerinde açılmayı bekleyen kapılar gibi– bilinçaltına açılan kapıları aralıyor. Resminde kullandığı kilitler, zincirler ve kapılar sanatçının sıklıkla kullandığı metaforlar. Aynı zamanda gözlerin dış dünyaya bakarkenki tek bir ana tekabül eden ifadeleri pek çok duyguyu bir arada barındırıyor. Bu metaforların bir arada kullanılışı adeta yeniden yazılmış bir alfabe gibi resmin okunuşuna da tek taraflı olarak, bakanın gözünden etki ediyor.

1982 İran doğumlu sanatçı 2009 yılında Tahran Güzel Sanatlar Okulu’ndan mezun oldu. İran’da yaşadığı yıllar boyunca açtığı
kişisel sergilerin yanı sıra birçok karma sergiye katılan Anka, son
beş yıldır İstanbul’da yaşıyor ve çalışmalarını sürdürüyor. İran sanatında sıklıkla karşılaştığımız, yazı niteliği korunarak ve soyutlama temelinde kullanılan kaligrafik öğeler de sanatçının bazı eser-
lerinde karşımıza çıkıyor. Aynı zamanda hat sanatçısı olan Anka’nın özellikle daha önceki üretimlerinde hat sanatından nüveler görmek mümkün. Sanatçı belli bir titizlik gerektiren hat sanatının aynı titiz dokunuşlarını bu kez yeni yapıtlarına yansıtırken, kağıt üzerine desen ve tuval üzerine yağlıboya ile oluşturduğu figüratif çalışmalara,

boya kullanarak yarattığı katmanlı dokuları ekliyor. 12 yağlıboya bir heykel ve 6 desenden oluşan sergi sanatçının yaşayıp gördüklerini semboller aracılığıyla izleyiciye açıyor. Tuval ya da kağıt üzerinde çalıştığı, tekstür olarak iki boyutlu olan ama uzaktan bakıldığında üç boyutlu görünen figürler, boya katmanlarıyla bir illüzyon oluşturuyor.

Tez çalışmasını Firdevsî’nin eski İran efsaneleri üzerine kurulu “Şehname”si üzerine yapan sanatçı, Şehname’nin mitolojik bölümü üzerine yazdığı çalışmasında minyatürü ve mitolojik figürleri kendi kompozisyonlarıyla harmanlayarak güncel bir dil yaratmış, incelikli tarzıyla dikkat çekmişti. “The Glance” sergisindeki çalışmalarında ise gün geçtikçe daha belirginlik kazanan hiper-realist bir tavır ön plana çıkıyor. Odak noktasını bakışların oluşturduğu, bazen sorgulayan bazense düşünceli gözlerle bakan figürler kompozisyonun çeşitli yerlerine eklemlenen renk ve dokularla daha mistik ve sürreal bir etki kazanıyor.

  • İdil Deniz Türkmen

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *